Okra
Okra cirkels


Printversie

Okra Lovendegem gaat op meerdaagse reis naar Duitsland - mei 2009

Wil je een presentatie van de reis zien? Klik hier

Bezoek aan KzL Buchenwald - 5 mei 2009

Dora JW 006 Op 4 mei laatstleden om zes uur in de morgen was het zover: voor het eerst in zijn 60 jarig bestaan zou Okra-Lovendegem een door henzelf georganiseerde meerdaagse buitenlandse reis ondernemen.
De bestemming was centraal Duitsland en meer bepaald zouden we de staat Thüringen in het vroegere Oost-Duitsland bezoeken. De rit zelf, een kleine 700 km, verliep zonder al te veel problemen, een stilstaande file van circa twee uur niet te na gesproken. Maar in onze comfortabele 4-sterren bus konden we in deze periode onder het genot van een drankje en een hapje van een recente Vlaamse speelfilm genieten. Onze eerste bestemming was de stad Erfurt, op luttele kilometers van de cultuurstad Weimar, waar we in het centrum van dit middeleeuws aandoend stadje verbleven in het Accord-Ibis hotel.
Dora TM 007
Dora HR 2211 Dora NS 007
Dora TM 020 Dora HR 005 Na een verkwikkende nachtrust met aansluitend een rijkelijk ontbijtbuffet ging het naar het 10 km verder gelegen concentratiekamp van Buchenwald gelegen op de Ettersberg.Onze reis was in die zin speciaal omdat we ze ondernamen in het gezelschap van onze dorpsgenoot Arthur Putman, een der laatste overlevenden van dit kamp. Samen met ons reisden ook de dochters van twee in de kampen overleden politieke gevangen mee, zodat de reis voor hen ook een soort bedevaart werd naar de plaats waar hun vader vermoord werd.

Dora HR 2237 Dora TM 018
Het concentratiekamp van Buchenwald is het derde in de reeks van kampen die de Nazi’s hebben gebouwd. Het volgt op de kampen van Dachau (nabij Munchen 1933) en op dat van Sachsenhausen (bij Berlijn 1936).
Dora HR 026 Dora JW 014
Dora TM 022 Het concentratiekamp Buchenwald werd in 1937 in de directe omgeving van Weimar gebouwd, de bakermat van de Duitse klassieken, van Schiller en Von Goethe. Waarom hier?
Weimar was toen en nu nog altijd de culturele hoofdstad van Duitsland.
Dora NS 015
Dora HR 2243
Dora HR 034
Weimar was ook de stad waar kort na de eerste wereldoorlog, in 1920, de republiek van Weimar ontstond met, voor Duitsland, de eerste werkelijke democratische grondwet. En juist daar werd een kamp gebouwd waar de (Duitse) bevolkingsgroepen, voor wie geen plaats was binnen de Nazi-staat, politieke tegenstanders (communisten en socialisten), de zogenaamde asocialen en criminelen, getuigen van Jehova, joden of Sinto en Roma (zigeuners), opgesloten werden.
Na het begin van de tweede wereldoorlog (1 september 1939) deporteerden de Duitsers uiteindelijk mensen uit nagenoeg alle Europese staten die door hen veroverd werden. In totaal werden in Buchenwald in de periode 1937 tot april 1945 meer dan een kwart miljoen mensen gevangen gehouden. Bij de bevrijding van het kamp op 11 april 1945 door de Amerikanen was 95 % van de gevangenen niet-Duits.
Buchenwald was geen uitroeiingkamp zoals Auschwitz, Treblinka, Sobibor of Chelmno, maar de wijze waarop de gevangenen werden behandeld resulteerde toch in een extreem hoog sterftecijfer: volgens de kampboekhouding stierven in Buchenwald 56.000 mensen door uitputting, ondervoeding, mishandeling of door het extreem harde werk in de nabijgelegen steengroeve of in de Wilhelm Gustloff wapen- en munitiefabriek binnen het kamp.
Dora TM 024
Op een winderige en regenachtige dag bezochten onze Lovendegemse Okra’s hetgeen nog rest van dit kamp: de kazernes van het SS-bewakingspersoneel; het perron waar de gevangenen per trein arriveerden, de “bloedweg” (sic) vanaf het station naar het kamp, de immense appelplaats waar iedere dag duizenden in weer en wind, soms urenlang geteld en herteld werden. We bezochten het crematorium (zes continue werkende ovens) maar ook de kleine zoo met berenkuil waar de kampcommandant, het bewakingspersoneel en hun familie op zondagnamiddag ontspanning zochten en er kwamen picknicken… op enkele meters van de onder stroom staande kampomheining. We keken binnen in de reeks gevangeniscellen van het kamp waar de Geheime Staatspolizei (Gestapo) of de SS-Totenkopfverbände (kamp-bewaking) zijn gevangenen opsloot, martelde, ophing of doodschoot zonder dat enige rechtbank tussengekomen was. We bezochten het museum ondergebracht op de drie verdiepingen van de “Effectenkammer” waar toentertijd de gevangene al zijn bezittingen moest afgeven, kaal geschoren werd, in een bad met ontsmettingsmiddelen werd gedompeld en waar hem zijn gestreepte gevangeniskleren, muts en klompen werden toegeworpen. We keken binnen in de “Paardenstal” waar 8.000 Russische krijgsgevangen tegen alle oorlogsregels en conventies van Genêve in, met een nekschot werden afgemaakt. De stenen tafel, waarop sectie van de lijken gebeurde o.a. door de medische faculteit van de Universiteit van Weimar, waar medische experimenten werden uitgevoerd en waar medegevangen de lijken moesten ontdoen van gouden tanden, staat er nog altijd.
Dora JDM 016 Dora JDM 013 Dora JDM 011
Dora TM 025 Een kilometer onvoorstelbare gruwel.
Dora HR 031


Bezoek aan Dora - 6 mei 2009

Toen we op 5 mei in de namiddag het museum in Buchenwald bezochten viel het ons op dat voor de ingang ervan een aantal wagens van de diplomatieke vertegenwoordiging van de USA geparkeerd stonden. Later hebben we vernomen dat deze delegatie het mogelijk bezoek van president Barack Obama op 5 juni voorbereidde. Obama’s grootoom (broer van zijn grootvader) behoorde immers tot de eerste Amerikaanse troepen die Buchenwald hebben bevrijd. De volgende halte op onze reis langsheen de verschillende plaatsen waar Arthur als politiek gevangene dwangarbeid heeft verricht, ligt 90 km meer noordelijk en situeert zich in de omgeving van de stad Nordhausen, meer bepaald het concentratiekamp Dora. Het KzL Dora is bij het grote publiek minder bekend omdat de Russische bezetter en de leiding van Oost-Duitsland het kamp grotendeels ontmanteld hebben en de ondergrondse werkplaatsen gedynamiteerd. Het is pas na de hereniging van de Duitslanden dat het kamp kon bezocht worden en dat vrijwilligersorganisaties konden beginnen met de taak om hetgeen restte te beschermen en te bewaren voor de toekomst.
Dora NS 041 Dora HR 039 Dora JDM 027
Dora TM 031 Een beetje geschiedenis:
Nazi-Duitsland bezat al jaren een proefstation voor raketten in Peenemünde (Noord-Duitsland aan de Baltische Zee). Tijdens de nacht van 17 op 18 augustus 1943 werd bij een massale geallieerde luchtaanval dit proefstation grotendeels verwoest.
Dora JW 020
Er werd beslist de productie van de raketten ondergronds te brengen. Aangezien de tijd drong, want Nazi-Duitsland wou zo vlug mogelijk starten met de productie van zijn “Vergeltungswaffen” V1 en V2, kwam men terecht bij de bestaande horizontale mijngangen (“Stollen”) in de Kohnstein ten zuiden van het Harz-gebergte bij Nordhausen. In die heuvel werd sinds 1869 het mineraal anhydriet, de grondstof voor de landbouw-meststof ammoniumsulfaat maar ook voor gips, gedolven. De uitbating gebeurde door BASF. Vanaf 1935 werd door het bedrijf WIFO verder gegraven waarbij twee evenwijdig lopende gangen van circa 1,8 kilometer ontstonden die op hun beurt verbonden werden door tientallen dwarsgangen van 200 m lengte. In die lengte-gangen werden treinsporen aangelegd voor de aan- en afvoer van de olie- en vetvoorraden van het in opbouw zijnde sterk gemotoriseerde Duitse Leger. De voorraden nodig voor drie jaar oorlog vonden hier een veilige en bomvrije bergplaats.
Dora HR 043 Dora TM 036
Dora NS 051 Dora HR 045
Dora JW 030
Dora JDM 031
Dora NS 064 Maar zoals gezegd werd de productie van de raketten een absolute prioriteit en werden de bestaande ondergrondse bergplaatsen voor dit doel vrijgemaakt. Reeds op 28 augustus 1943 werden de Stollen overgenomen door het ministerie voor oorlogsproductie (Deutsche Organisation Reichs Arbeit of DORA) en werden een onderdeel (bijkamp) van het concentratiekamp Buchenwald. Vanaf die datum kwamen ook de eerste gevangenen uit dit kamp om de onderaardse gangen verder af te werken en geschikt te maken voor de productie van de raket A4 (de V2), van het onbemand vliegtuigje V1 en van vliegtuigen voor rekening van de vliegtuigfabrieken Junkers en Heinkel.
Daar er nog geen kampgebouwen waren moesten zij in de donkere vochtige gangen werken en slapen midden het stof en lawaai van de pneumatische hamers, treinen en explosies. Later werden bovengronds barakken gebouwd. Het grootste gedeelte van de gevangenen werden ingezet om de ondergrondse gangen verder uit te bouwen: het mechanisch boren, het evacueren van het puin in kipwagentjes via het smalspoor, het bouwen van stellages zodat de gangen (12 m hoog) verdeeld konden worden in drie niveaus, het monteren en plaatsen van de nodige machines, het aanleggen van spoorlijnen. En dit alles onder de aanhoudende terreur van de SS-bewakers, Kapo’s en sommige Duitse Vorarbeiters. Dora TM 037
Dora HR 050 Dora TM 039 Tegen het einde van 1943 was het aantal gevangenen reeds gestegen tot 10.000, aanvankelijk vooral uit Buchenwald, later ook uit andere concentratiekampen. In Dora werden in totaal 5.975 V2’s geproduceerd in deze ondergrondse fabriek met een totale oppervlakte van de werkvloer van 30 hectaren.
In totaal zijn er ongeveer 60.000 gedeporteerden, waarvan 2.600 Belgen, in Dora-Mittelbau terechtgekomen. In oktober 1944 werd het kamp zelfstandig waarna het zelf verder uitbreidde met een aantal satellietkampen o.a. in het nabije dorp Ellrich.
Dora HR 2253 Dora TM 042
Dora HR 077 Volgens de buitgemaakte kampadministratie kwamen in de korte periode van zijn bestaan (augustus 1943 – 11 april 1945) in het kamp Dora 10.138 gevangenen om het leven door uitputting, mishandeling, ziekte, honger, koude. of koelbloedige moord. Hierbij moeten zeker nog de doden geteld worden die omkwamen gedurende de “Dodenmarsen” vanaf april 1945 bij de ontruiming van het kamp. Het dodencijfer gedurende deze gedwongen marsen is niet bekend maar alleen al in het dorpje Gardelegen werden 1.000 gevangenen levend verbrand toen de bewakers de schuur in brand staken waar ze de gevangenen eerst hadden opgesloten. Arthur heeft dit alles meegemaakt, werkte in de “Stollen” en een tijdlang in het crematorium, was getuige van de massale executies door ophanging van gevangenen die verdacht werden van sabotage, leed continue honger en koude met de voortdurende angst slachtoffer te worden van de willekeur van de bewakers. Want het uitoefenen van blinde terreur en intimidatie was nu eenmaal onderdeel van de wijze waarop de Totenkopfverbande meenden hun gevangenen te moeten behandelen.
Dora TM 046
Als eerbetoon aan Arthur en aan zijn duizenden lotgenoten hebben we als Okra-Lovendegem een krans neergelegd aan de voet van het monument voor het crematorium. Dora HR 090 Dora TM 049
En dit crematorium had de kampleiding gebouwd op de hoogste plek van het bovengrondse kamp, met zijn altijd rokende schouw duidelijk zichtbaar voor iedere gevangene.


Okra bezoekt Wernigerode - 7 mei 2009

Dora TM 065
Een door Okra georganiseerde reis, ook onze daguitstappen, hebben steeds een dubbel doel: een deel moet vormend zijn (wij reizen om te leren) en in een tweede gedeelte betrachten we het element ontspanning. Dat we daarbij deze onderdelen verbinden en afronden met een gezamenlijke maaltijd is bij Okra vanzelfsprekend.
Dora TM 073
Ook onze reis naar centraal Duitsland had deze kenmerken. In vorige afleveringen hadden we het over twee bezoeken die geen van de medereizigers onberoerd hebben gelaten. Ter plaatse getuige zijn tot wat de mengeling van een totalitair regime, rassenwaan en fout ingevuld nationalisme kan leiden is iets dat iedere aanwezige voor altijd zal meedragen.
Maar we wilden ook het huidige Duitsland leren kennen, het Duitsland dat gelet op de wijze waarop het omgaat met zijn verleden duidelijk en definitief het eng nationalisme heeft afgezworen.
Dora NS 086
Dora HR 132
Dora HR 108
Duitsland is mooi en de streek die wij bezochten (Thüringen - Hessen - Saksen) is sterk agrarisch. Men rijdt kilometers ver in het licht glooiend landschap tussen enorme koren- en gele koolzaad-velden. De weg rijgt de minuscule dorpjes aaneen waar het katholieke kerkje en het protestants gebedshuis aan weerszijden van het dorpsplein staan.
Wij hadden vanuit onze basis, het familiehotel Zur Goldenen Aue in Nordhausen Bielen een bezoek gepland aan het stadje Wernigerode aan de overzijde van het Harz-gebergte. Dat was geen ingeving van het moment. Er waren immers een aantal redenen voor:
- Wernigerode is een middeleeuws aandoende stad beheerst door een kasteel (‘het Schloss’), met vakwerkhuizen, hobbelige smalle straatjes, een centrale fontein en in het centrum een overweldigend stadhuis.
- In het Schloss groeide Juliana van Stolberg op, de stammoeder van het Nederlandse vorstenhuis.
- Wernigerode is bereikbaar per spoor uitgebaat door de Harzer Schmalspurbahnen, een van de weinige commerciële spoorlijnen met stoomtractie in Europa.
- Langs de weg vinden we de hoogste stuwdam van Duitsland: de Rappbodetalsperre.
- De weg Nordhausen-Wernigerode is ook het traject van een der ‘Dodenmarsen’ vanuit Dora. Langs deze weg werden begin april 1945 honderden uitgeputte gevangenen door de SS-bewakingstroepen afgemaakt en dit een kleine maand voor de overgave van Duitsland.- De weg Nordhausen-Wernigerode is ook het traject van een der ‘Dodenmarsen’ vanuit Dora. Langs deze weg werden begin april 1945 honderden uitgeputte gevangenen door de SS-bewakingstroepen afgemaakt en dit een kleine maand voor de overgave van Duitsland.
Dora HR 141
Dora NS 106
Dora TM 075
Dora TM 100
Op 7 mei laatstleden vertrokken we dan ook per bus om na een erg kronkelende stijgende weg onze eerste halte aan te doen: de enorme stuwdam in het Rappbodedal . Onze gids vertelde enthousiast over het meervoudig doel van deze stuwdam: beheersing van de waterhuishouding in het Harz-gebergte, de levering van elektriciteit aan honderdduizenden gezinnen en de voorziening van drinkwater aan een even grote groep. Ecologisch gezien helpt de dam bij de instandhouding van het (zoetwater-)visbestand; is het achterliggend stuwmeer voedings- en broedplaats van watervogels en tenslotte is het een toeristische attractiepool van eerste orde geworden.
Na dit bezoek ging de reis verder naar het dorpje Drei Annen-Hohne waar we de stoomtrein naar Wernigerode zouden nemen. En zelfs voor het vertrek, in het station zelf, is zoiets reeds een belevenis.
Stel U voor: een enorme prachtig geschilderde stoomlocomotief die rook en stoom uitblazend bevoorraad wordt met cokes en water, een machinist die met een enorme oliepomp zuigers en wielen smeert, rijtuigen met voor en achter een balkon waar men letterlijk de rook opsnuift en vanwaar men in de naastgelegen ravijnen kijkt. Drei Annen Hohe is ook het stationnetje van waar een aftakking begint aan de steile klim naar Brocken op 1.142 m hoogte. Kortom het was er een aanhoudend komen en gaan, rangeren zegt men in spoorwegtermen, van prachtig onderhouden locomotieven en vroeg-twintigde-eeuwse wagons. Of wat dacht U van een treinbegeleidster die ook kruidenbrandewijn verkoopt. De rit zelf tussen bossen, langs houtzagerijen en watermolens met haltes aan onooglijke stationnetjes is een belevenis op zich.
Dora HR 160
Ons doel, Wernigerode, is een bezoek meer dan waard. Natuurlijk zijn er de stereotype souvenirwinkeltjes in de binnenstad maar onze reisgenoten die met de (paarden-)tram het hoger gelegen gedeelte van de stad bezochten genoten van een prachtig uitzicht op de stad en het zuidelijk gelegen Harzgebergte. De benedenstad zelf is prachtig: nauwe bochtige gekasseide straatjes omzoomd met uitbundig groen en typische vakwerkhuizen, elk van hen gepersonaliseerd met en door houtsnijwerk en uithangborden.
De terugreis naar Bielen deden we met onze bus. Chauffeur en vriend Eric bracht ons veilig en wel terug naar Zur Goldenen Aue waar de keukenbrigade van eigenaar-uitbater Werner-Lendewig ons vergastte op de lokale specialiteiten.
Diezelfde Werner die ons ‘s anderendaags vroeg ten afscheid een kruidenlikeurtje aanbood.
Het was een reis om niet te vergeten!
Enne… volgend jaar doen we het opnieuw! Naar waar? Via dit kanaal houden we U op de hoogte. (T.M.)