Okra
Okra cirkels

OuderenWijzer

Printversie
NIEUWSBRIEF Nr. 32
juli 2010

A. Woordje van de voorzitter

Waarde Okra-lid, beste Okra-vriend en -vriendin,

Recent werd door de Koning Boudewijnstichting in samenwerking met de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat een brochure uitgebracht die zeer uitgebreid en praktisch een overzicht geeft van het aantal zaken die moeten gebeuren na het overlijden van Uw partner. De brochure is te bestellen of te raadplegen op www.kbs-frb.be. Maar ik dacht dat het eenvoudiger was om aan al onze leden de tekst beschikbaar te stellen. U vindt het eerste gedeelte hierbij, terwijl deel 2 zal verschijnen in onze volgende ouderenwijzer (nr 33). Misschien is het nuttig beide delen samen te bewaren met de inlichtingsfiche die we verdeeld hebben met het nummer 20 van onze OuderEnWijzer. Moest u deze fiche niet meer bezitten dan kan u een exemplaar bij mij afhalen. Vanaf 3 augustus gaan onze maandelijkse kaartingen door in het ontmoetingscentrum Tempelhof in de Tulpenstraat. Wij hebben ten andere in verband met het gebruik van deze prachtige accommodatie nog een aantal andere plannen.
Ons initiatief om de kennis van het huidige verkeersreglement te verhogen door middel van een vragenlijst en hieraan een prijskamp te koppelen is een succes. Hierbij vindt u de antwoorden op de eerste reeks vragen en de 10 vragen van de tweede reeks. Het geheel kadert in het Okra-jaarthema 2011: Ouderen en Mobiliteit.

Tony Mestdag

Naar boven

B. Wat te doen wanneer uw partner overlijdt (deel 1)

Wanneer uw partner overlijdt worden we als mens diep getroffen. Of hij/zij lang ziek is geweest dan wel plotseling is heengegaan, de dood van een geliefde overvalt ons altijd.
Gelukkig zijn er meestal familieleden en vrienden met wie we in de eerste dagen van rouw ons leed kunnen delen. Samen halen we mooie herinneringen op, we bereiden de afscheidsviering voor en zoeken troost bij elkaar. Maar meteen moet ook een hele reeks administratieve en praktische zaken worden geregeld.
Soms zijn we te zeer overstuur om deze dingen efficiënt aan te pakken. Of we weten niet wat er dringend is en wat kan wachten. Misschien zijn we bang een belangrijke formaliteit over het hoofd te zien.
Deze brochure biedt u een eenvoudige handleiding over wat er in die eerste uren en dagen na het overlijden van uw partner moet gebeuren en wat nadien moet worden geregeld. Vanzelfsprekend zult u een beroep moeten doen op professionals zoals de begrafenisondernemer, de notaris, de bankier en de overheidsdiensten. De gespecialiseerde informatie die zij u kunnen bieden vindt u in deze gids niet terug. Wel krijgt u hier een helder en beknopt overzicht van alle praktische aspecten waaraan u op deze droevige momenten moet denken.

Wat U moet doen in de eerste uren na het overlijden

Het overlijden laten vaststellen door een arts.
Volgens de Belgische wetgeving moet ieder overlijden door een geneesheer worden vastgesteld. Indien uw partner in een ziekenhuis overlijdt gebeurt dit automatisch door een ziekenhuisarts. Hij stelt een medisch attest op waarop hij de datum en het uur van het overlijden en de doodsoorzaak vermeldt. Wanneer uw partner thuis sterft moet u een dokter laten komen die de dood zal vaststellen en een overlijdensattest zal opmaken. Wanneer uw partner in een rusthuis sterft zal het personeel van het RVT of het WZC er een geneesheer bijroepen die het overlijdensattest zal opmaken. Zodra het overlijden officieel is vastgesteld mag het lichaam van de overledenen worden vervoerd.
Indien u wenst dat uw partner wordt gecremeerd is er een tweede medisch attest nodig. In het algemeen zal de begrafenisondernemer hiervoor zorgen.

Een begrafenisondernemer contacteren.
Een begrafenisondernemer helpt u met het opstellen van de doodsbrief, regelt heel wat administratieve formaliteiten, neemt de zorg voor het lichaam van uw overleden partner op zich en maakt dat de uitvaart die u wenst sereen verloopt. Zijn gespecialiseerde dienstverlening is op dit droevig moment van zeer grote waarde. Wie U als begrafenisondernemer aanstelt bepaalt u volledig zelf. Anderen kunnen u hierbij alleen maar een vrijblijvend advies geven.
Wanneer u een begrafenisondernemer heeft gekozen ondertekent u een contract. Daarmee verbindt u er zich juridisch toe de begrafeniskosten te betalen. Dit bedrag wordt echter verrekend bij het bepalen van de nalatenschap. Deze kosten zullen worden afgetrokken van de tegoeden van de nalatenschap, voor zover deze voldoende zijn.
Het is niet ongebruikelijk om een (prijs-) offerte te vragen aan de begrafenisondernemer. Hij biedt u meestal een brede waaier van mogelijkheden aan in verband met de mogelijkheden tot groeten van de overledene, de uitvaartplechtigheid, de teraardebestelling of de crematie, het onthaal van vrienden en familie… De prijzen kunnen daarbij sterk verschillen. Behalve wanneer uw partner zelf een laatste wilsbeschikking heeft gemaakt bent u het die eventueel samen met andere familieleden bepaalt hoe het afscheid wordt georganiseerd.

Het overlijden aangeven bij de burgerlijke stand.
Het overlijden van uw partner moet zo snel mogelijk worden aangegeven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar hij of zij is gestorven en in de gemeente waar de begrafenis of crematie zal plaatsvinden. In de praktijk zorgt de begrafenisondernemer voor deze administratieve formaliteiten. U hoeft daarbij niet aanwezig te zijn. Op basis van deze aangifte maakt de gemeente een uittreksel van de overlijdensakte op. U heeft meerdere kopies van dit document nodig onder meer voor uw bank, de verzekeringsmaatschappijen, het ziekenfonds, de notaris…

Nodige documenten voor de aangifte:
Het overlijdensattest van de arts
De identiteitskaart van de overledene
Eventueel zijn of haar trouwboekje
Eventueel zijn of haar rijbewijs
De identiteitskaart van de aangevers/getuigen (in de praktijk is dat de begrafenisondernemer)
De eventuele aanvraag tot crematie
Eventueel laatste wilsbeschikking.

Orgaandotatie en schenking van het lichaam aan de wetenschap
De donatie van organen gebeurt volgens de Belgische wet automatisch: artsen kunnen met inachtneming van de nodige procedures organen wegnemen bij ieder overleden persoon die daartegen tijdens zijn of haar leven niet uitdrukkelijk verzet heeft aangetekend. Of uw partner zo’n verzet heeft aangetekend in een wilsbeschikking die bij het gemeentehuis moet worden afgegeven zal ieder ziekenhuis via een nationaal register nagaan. Uw partner kan in zijn/haar wilsbeschikking hebben bepaald aan wie hij of zij zijn /haar organen wil schenken. Het medisch personeel zal altijd de wens van de overledene inwilligen zelfs indien uzelf niet akkoord zou gaan.
De beschikking om een lichaam aan de wetenschap te schenken is een persoonlijke beslissing die ieder van ons voor zichzelf neemt. Alleen wanneer uw partner dit zeer duidelijk in zijn of haar toestemming heeft uitgedrukt kan zijn of haar stoffelijk overschot aan een wetenschappelijke universitaire instelling worden afgestaan. De begrafenisondernemer zorgt voor het vervoer van het lichaam naar de universiteit. Het lichaam moet wel binnen de 48 uur aan de dienst worden overgedragen. U kunt nog altijd een afscheidsplechtigheid voor de overledene maar dan zonder dat zijn/haar lichaam hierbij aanwezig is. Na afloop van het onderzoek aan de universiteit (dat tot twee jaar kan duren) moeten de stoffelijke resten worden begraven of gecremeerd. Ook daarvoor zorgt de begrafenisondernemer. Alle kosten van de bekisting, het vervoer naar en van de universiteit, een eventuele afscheidsplechtigheid en de begraving of crematie moeten door de familie worden betaald.

Dringende praktische maatregelen

Contact nemen met uw bank
Eén van de belangrijkste instanties die u moet contacteren is de bank. Wellicht hebben u en uw partner één of meerdere bankrekeningen: persoonlijke rekeningen op zijn/haar naam of op uw naam of gemeenschappelijke rekeningen van u beiden. Misschien zijn er ook spaarboekjes, effectendossiers, een kluis…
De erfgenamen van de overledene moeten alle bankinstellingen informeren waarbij de overledene klant was. Niet iedereen is helemaal op de hoogte van de bankzaken van zijn of haar partner. De Belgische Vereniging van Banken en Beursvennootschappen kan u helpen bij het opzoekingwerk.
Zodra de bank op de hoogte is van een overlijden moet ze alle tegoeden van de betrokkene en van de wettige echtgenoot of echtgenote (ongeacht het huwelijksstelsel) blokkeren en een eventuele kluis verzegelen. Eventuele volmachten die uw partner aan anderen heeft gegeven zijn niet langer geldig. De bank moet een lijst met al deze tegoeden opstellen en aan de administratie der Registratie die zich met de successie bezighoudt overmaken.
Later wordt op basis van deze lijst nagekeken of alles is opgenomen in de aangifte van de nalatenschap. Door de blokkering wordt ook vermeden dat er nog sommen worden afgehaald zonder de toestemming van alle erfgenamen van uw partner. De rekeningen kunnen gedeblokkeerd worden zodra de bank officieel op de hoogte is van de wettige erfgenamen van de overledene. Sinds de wet van 29 mei 2009 is hiervoor nodig:
een attest van erfopvolging afgeleverd door de ontvanger van het registratiekantoor. Zo’n attest is slechts onder bepaalde voorwaarden voldoende (er mag geen testament of huwelijkscontract zijn, er mogen geen handelsonbekwame erfgenamen zijn) of…
een akte van erfopvolging opgemaakt door een notaris. Indien een attest van erfopvolging niet voldoet moet u beroep doen op een notaris. In de andere gevallen hebt u de keuze.

Wat blijft er mogelijk wanneer de banktegoeden zijn geblokkeerd?
Slechts onder bepaalde voorwaarden kunt u geld van de rekeningen halen:
De bank kan betalingen verrichten voor kosten die ontegensprekelijk uit de nalatenschap voortkomen (ziekenhuisfacturen, begrafeniskosten…).
Sinds september 2009 kunnen echtgenoten of wettelijk samenwonenden bij het overlijden van hun partner gemakkelijk een voorschot krijgen op hun deel van het saldo der geblokkeerde rekeningen. Deze “Bevrijdende Betaling” mag niet meer bedragen dan de helft van dat saldo met een maximum van 5.000 euro. Wie toch meer afhaalt riskeert ernstige sancties.
Stortingen op de rekeningen blijven altijd mogelijk.
U kunt ook een rekening openen op uw naam die niet zal worden geblokkeerd.
Op het moment dat de bank de tegoeden vrijgeeft moeten alle erfgenamen in persoon of via volmacht aanwezig zijn. Woont één van de erfgenamen niet in België dan komen de tegoeden pas vrij na toestemming van de Administratie der Registratie.
Voor een kluis kan worden gedeblokkeerd moet er eerst een officiële inventaris worden opgemaakt van de inhoud ervan. Dit gebeurt door een medewerker van de bank hetzij door een notaris. De Administratie moet hiervoor worden uitgenodigd. De inventaris moet worden ondertekend door de erfgenamen en eventueel door de afgevaardigde van de Administratie der Registratie als die daadwerkelijk aanwezig is. Wanneer de sleutel van de kluis onvindbaar is of de code onbekend is wordt een beroep gedaan op een slotenmaker wat uiteraard bijkomende kosten met zich zal meebrengen.
Wanneer uw partner stervende is, is het leegmaken van de bankrekeningen of de kluis om na het overlijden over voldoende cash geld te beschikken absoluut geen goed idee. Het is zelfs verboden omdat u uzelf verdacht maakt van het willen ontduiken van successierechten.

Een notaris aanstellen
Een notaris beschikt over alle specifieke kennis in verband met de nalatenschap van uw partner. In eerste instantie gaat hij na of uw partner laatste wilsbeschikkingen heeft nagelaten in een testament. Er zijn verschillende mogelijkheden:
Uw partner heeft een notarieel testament laten opstellen dat voor de notaris, in aanwezigheid van twee getuigen is verleden. Uw notaris kan meteen aan de slag om de inhoud van het testament kenbaar te maken en de erfopvolging vast te stellen. Zelfs wanneer er niets bekend is over een testamentaire schikking van uw partner zal iedere notaris via het centraal register der Testamenten nagaan of er eventueel een notarieel testament op zijn of haar naam is opgemaakt.
Het is altijd beter een testament neer te leggen bij een notaris. Het is ook aanbevolen om een testament niet in een bankkluis te bewaren: die wordt bij overlijden namelijk onmiddellijk verzegeld en wordt pas later weer opengemaakt.
Uw partner heeft geen testament nagelaten: de erfopvolging verloopt volgens de gebruikelijke wettelijke bepalingen.
De notaris verzamelt alle nodige informatie om de volledige inhoud van de nalatenschap te bepalen. Hij geeft u en eventuele andere erfgenamen advies over de gevolgen van het aanvaarden van de nalatenschap en over de mogelijkheid deze te weigeren of te aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving bijvoorbeeld wanneer er veel schulden zijn.
Tenslotte kan de notaris u helpen met de aangifte van de nalatenschap bij de fiscus en de vereffening en verdeling van de nalatenschap. Maar daarvoor heeft u enkele maanden de tijd!
U bent helemaal vrij in de keuze. Het meest logisch is de notaris te nemen waar uw partner of uzelf al eerder bij te rade gingen. Maar het mag ook een andere zijn.

Wat kost het?
Voor het opstellen van een notariële akte waarbij de notaris optreedt als openbaar ambtenaar zijn de honoraria opgenomen in een Koninklijke Besluit. Hierin worden 13 verschillende tarieven vermeld toepasselijk op verschillende notariële akten. Deze wettelijk vastgestelde tarieven moeten door iedere notaris geëerbiedigd worden. Hij mag geen hoger honorarium aanrekenen en ook geen kortingen toestaan. De kosten moeten betaald worden ten laatste bij de ondertekening van de akte. Naast het ereloon zijn in de tarieven ook de registratie- en de administratiekosten inbegrepen. Van het honorarium dient de notaris de algemene kosten van zijn kantoor te betalen alsook de lonen van zijn medewerkers. In vele gevallen zult u zonder enige vergoeding raad kunnen inwinnen voor talrijke nevenaspecten.

Hoe de begrafenis organiseren...

Afscheid nemen van een geliefde doet iedereen op een heel persoonlijke manier. Sommigen brengen alle vrienden en familie samen, anderen vinden meer troost in een intieme kring. De ene kiest voor een klassieke begrafenis, de andere vindt een uniek ritueel voor de overledene zinvoller. Ook op de vraag of de overledene begraven of gecremeerd moet worden en wat er in dat laatste geval met zijn of haar as gebeurt zijn vele antwoorden mogelijk.
Gelukkig hebben we in onze samenleving ook de ruimte om in deze onze eigen keuzes te maken. Het is de taak van de begrafenisondernemer om U hierbij te helpen, zonder in uw plaats beslissingen te nemen. Vanzelfsprekend kunt u een geestelijk vertrouwenspersoon, zoals de pastoor van uw parochie ter hulp roepen. Hij of zij kan u helpen bij de voorbereiding van een afscheidsplechtigheid.

Laatste wilsbeschikking van uw partner
Uw partner kan zijn/haar wensen in verband met de uitvaart hebben uitgedrukt in een wilsbeschikking neergelegd bij de gemeente (deze mogelijkheid bestaat sinds februari 2010) of in een testament voor zover dit laatste tijdig wordt geopend.
Hij of zij kan ook zijn of haar naasten bepaalde instructies hebben gegeven.
Uw partner kan zijn of haar eigen uitvaart al zelf hebben voorbereid, samen met een begrafenisondernemer.
Hij of zij heeft misschien een uitvaartverzekering gesloten voor de begrafeniskosten.
Misschien was uw partner zo vooruitziend dat hij of zij een dossier heeft samengesteld waarin zijn of haar wensen en praktische inlichtingen zijn opgenomen die u op het moment van zijn/haar overlijden nodig heeft.
Dat u de uitvaartplechtigheid van uw partner organiseert betekent niet dat u zijn of haar erfenis aanvaardt. U kunt op een later tijdstip, op basis van een inventaris, kiezen de nalatenschap te aanvaarden of te weigeren. De notaris kan u adviseren bij het nemen van deze beslissing.

Mogelijkheid tot groeten van de overledene
Zodra het medisch attest van overlijden is opgemaakt mag het lichaam van de overleden partner worden vervoerd. U kunt het laten overbrengen naar het mortuarium van de begrafenisondernemer of van de gemeente of u kunt ervoor kiezen uw geliefde thuis te laten opbaren. Wanneer uw partner in het ziekenhuis (of RVT/WZC) is overleden dan kan het lichaam ook daar worden bewaard in afwachting van de begrafenis of de crematie. In de dagen voor de uitvaartplechtigheid kunnen familie en vrienden het lichaam van de overledene komen groeten. Indien u liever heeft dat mensen de herinnering aan een levende dierbare behouden is dat ook Uw goed recht.

Wanneer u of uw partner kiest voor begraving
Gewoonlijk wordt een overledene begraven op de begraafplaats van de gemeente waar hij of zij woonde. Uitzonderingen hierop zijn mogelijk bijvoorbeeld wanneer iemand de laatste jaren elders in een rusthuis verbleef maar toch liever in zijn of haar eigen dorp begraven wou worden. In dergelijk geval zijn er bepaalde toelatingen nodig van het gemeentebestuur in kwestie: het kan wel of geen toestemming geven, of ook extra voorwaarden stellen (bijvoorbeeld de betaling van een bijkomende belasting).
Begraving in niet-vergunde grond is gratis voor de overledenen die in de gemeente woonden. Zo’n graf blijft minstens vijf jaar bestaan. Als u wenst dat het graf van uw geliefde langer bewaard blijft dan de termijn die de gemeente heeft bepaald kunt u een grafconcessie huren in vergunde grond. De duur van dergelijke concessie kan variëren per gemeente. Daarna is hernieuwing mogelijk. De mogelijkheid bestaat ook om een grafkelder te huren waarin verschillende familieleden bij elkaar kunnen worden begraven. Meer informatie: Dienst Burgerlijke Stand, Kerkstraat, 45.

Wanneer u (of uw partner) kiest voor crematie
Steeds meer en meer mensen geven er de voorkeur aan de overledene te laten verassen. Daarvoor kunt u terecht in één van de dertien crematoria in ons land. U kunt ook de herdenkingsplechtigheid voor uw partner in één van de aula’s van het crematorium laten plaatsvinden.
Na afloop van de crematie heeft u verschillende mogelijkheden:
De asurne kan bijgezet worden in een columbarium boven de grond. Op iedere begraafplaats is een columbarium aanwezig. Indien u dat wenst kunt u een columbariumconcessie huren waardoor de asurne ook na tien jaar niet zal worden verwijderd.
De asurne kan ook worden gegraven in een urnenveld. Ook hiervoor kan u een concessie nemen. Het is eveneens mogelijk de asurne in een gewoon graf te begraven.
De as kan worden uitgestrooid. Elke begraafplaats beschikt over een strooiweide. De verstrooiing kan ook boven zee gebeuren of in een privétuin. In dat laatste geval moet u wel de toestemming hebben van de eigenaar van de tuin. U kunt de asurne ook bij u thuis bewaren.
Vergeet niet alle documenten en facturen in verband met de begrafeniskosten (de begrafenisondernemer, het drukwerk, de koffietafel, de bloemen,…) te bewaren.
U kunt in sommige gevallen de gemaakte kosten geheel of gedeeltelijk terugbetaald krijgen van het ziekenfonds, de verzekeringsmaatschappij of zelfs de werkgever van uw partner. In ieder geval kunt u deze kosten inbrengen bij de aangifte van de nalatenschap
(wordt vervolgd in Ouder en Wijzer Nr 33).

Naar boven

C. Kennis van het verkeersreglement Nr 1 (juni 2010)

Antwoorden

Vooraf: De vragen zijn geput uit drie verschillende wetgevingen waarnaar verwezen wordt in de antwoorden:
Wegcode: Is het Koninklijk Besluit van 01 december 1975 en zijn aanvullingen tot heden
Wegenverkeerswet: Is de wet betreffende de politie over het wegverkeer gecoördineerd
Bij Koninklijk Besluit van 16/3/1968 en zijn aanvullingen tot heden
Technisch Reglement: is het Koninklijk Besluit van 15/3/1968 en zijn aanvullingen.

Vraag 1: Antwoord A: de passagier – (wegcode artikel 35.1.1).
Vraag 2: Antwoord C: De voetganger moet verplicht het zebrapad gebruiken indien hij of zij zich op minder dan ongeveer 30 m van de oversteekplaats voor voetgangers bevindt – (wegcode artikel 42.4.1 paragraaf 2).
Vraag 3: 25 mei 2010 om 10.32 uur. Tweeëntwintig mei was een zaterdag, drieëntwintig mei was pinksterzondag en maandag 24 mei was tweede Pinksteren, een wettelijke feestdag. Zowel op 23 of 24 mei diende het parkeren niet betaald ter worden en diende dus evenmin een parkeerticket geplaatst te worden. De parkeerautomaat levert in dit geval een ticket af dat toelaat gratis te parkeren tot dinsdag 25 mei 10.32 uur.
Vraag 4: Antwoord A: Een voetganger kan wel degelijk onderworpen worden aan een ademtest. De ademtest kan immers opgelegd worden aan:
- De vermoedelijke dader van een verkeersongeval of aan eenieder die het mede heeft kunnen veroorzaken zelfs indien hij er het slachtoffer van is.
- Ieder die op een openbare plaats een voertuig of een rijdier bestuurt of een bestuurder begeleidt met het oog op de scholing.
- Ieder die op het punt staat om op een openbare plaats een voertuig of een rijdier te besturen (Wegenverkeerswet artikel 59 §1).
Vraag 5: Antwoord A: één meter (artikel 46.1.4° wegcode).
Vraag 6: Antwoord B: 15 dagen (wegenverkeerswet artikel 56).
Vraag 7: Antwoord B: vijf meter (artikel 24.4°).
Opmerking: in deze vraag is een foutje geslopen dat echter niets wijzigt aan het antwoord: het parkeerverbod geldt voor het zebrapad en niet voor en achter.
Vraag 8: Antwoord B: maximum 24 uren (wegcode artikel 27.5.1).
Vraag 9: Antwoord B: Een rijdende fietser is een volwaardig bestuurder waarop artikel 8.4 van de wegcode van toepassing is: “Behalve wanneer zijn voertuig stilstaat of geparkeerd is, mag de bestuurder geen gebruik maken van draagbare telefoon die hij in de hand houdt”.
Vraag 10: Antwoord A: een trekhaak moet gekeurd worden voor de eerste ingebruikstelling (Technisch Reglement artikel 23 ter §1 3° b).

Winnaar
De winnaar van onze wedstrijd is Mr. Jacques Meiresonne, Rozenhof, 27, 9920 Lovendegem.

Naar boven